هر آنچه درباره کولپوسکوپی باید بدانید

کولپوسکوپی یک روش تشخیصی پزشکی است که به پزشکان این امکان را می‌دهد تا با کولپوسکوپ، به دقت ناحیه واژن و گردن رحم را بررسی کنند. این روش معمولاً پس از دریافت نتایج غیرطبیعی از آزمایشات انجام می‌شود. کولپوسکوپی نه تنها به شناسایی تغییرات سلولی کمک می‌کند، بلکه به پزشکان این امکان را می‌دهد که نمونه ‌برداری از بافت مشکوک را نیز انجام دهند. در این مقاله، به بررسی جزئیات کولپوسکوپی، دلایل انجام آن، روند انجام این آزمایش و مزایای آن خواهیم پرداخت.

کولپوسکوپی چیست؟

کولپوسکوپی برای بررسی دقیق دهانه رحم، واژن و قسمت ‌های داخلی دستگاه تناسلی زنان به کار می‌رود. این روش با استفاده از دستگاهی به نام کولپوسکوپ انجام می‌شود که یک میکروسکوپ بزرگ ‌نما است و به پزشک امکان مشاهده نواحی مختلف را با بزرگنمایی بالا می‌دهد. کولپوسکوپی معمولاً زمانی تجویز می‌شود که نتایج تست پاپ اسمیر غیر طبیعی باشد یا پزشک به وجود سلول‌ های غیرطبیعی، زگیل تناسلی یا سایر عفونت‌ ها در ناحیه مشکوک شود. در حین این فرآیند، از نواحی مشکوک نمونه ‌برداری هم انجام می‌شود تا نتایج دقیق‌ تری به دست آید. انجام کولپوسکوپی به ‌طور کلی بدون درد است، اما در برخی موارد کمی ناراحتی ایجاد می‌کند.

کولپوسکوپی از جمله روش هایی است که به بررسی دقیق رحم، واژن و قسمت های خارجی اندام های تناسلی می پردازد. این روش که با استفاده از دستگاهی به نام کوپلوسکوپ انجام می شود، امکان بررسی هر گونه ناهنجاری در سایر قسمت های بدن و بررسی نتایج تست پاپ اسمیر را نیز فراهم می کند.معمولا حین انجام کولپوسکوپی، بیوپسی از بافت جهت بررسی های بیشتر زیر میکروسکوپ نیز انجام خواهد شد. هدف از انجام این کار این است که، پاپ اسمیر تست غربالگری است که تنها به بررسی سلول ها می پردازد و به تعیین محل دقیق اختلال و ناهنجاری کمک نمی کند. به همین خاطر، انجام همزان بیوپسی حین کولپوسکوپی باعث می شود تا میزان صحت تشخیص بالا برود.

این روش نسبتاً بی خطر و ایمن می باشد. خطرات عمده در این روش شامل خونریزی، عفونت و درد های شکمی و لگنی می باشد. کولپوسکوپی در زمان بارداری، موجب پیچیدگی هایی در روند بارداری، مثل زایمان زود رس می شود. گرچه این روش به طور بالقوه توانایی نمونه گرفتن از بافت ناسالم در بیمار را برای پزشک فراهم می کند، همیشه این احتمال وجود دارد که در آزمایشگاه، تشخیص مشکل امکان پذیر نباشد. و یا اینکه نمونه از بافت مربوطه، گرفته نشود.

مزایای کولپوسکوپی

کاربرد کولپوسکوپی

پزشکان جهت تشخیص سرطان در نواحی تناسلی، مخصوصاً بعد از نتیجه غیر طبیعی تست پاپ اسمیر، از این روش بهره می گیرند. پزشک همچنین برای گرفتن نمونه (بایوپسی) از بافت خاصی که ظاهر غیر طبیعی دارد، از این روش استفاده می کند. این روش همچنین برای تشخیص علت ورم یا عفونت، تشخیص غدد خوش خیم یا سرطانی و آسیب های وارده به نواحی دهانه رحم و واژن می باشد.

دهانه رحم (Cervix): قسمت پایینی و باریک رحم که بین مثانه و مقعد قرار داشته و کانالی را شکل می دهد که به داخل واژن باز شده و به قسمت های بیرونی بدن می رسد. واژن (Vagina): مجرایی است که محل عبور و خروج مایعات از رحم به بیرون و از بیرون به رحم می باشد. واژن دهانه رحم را به فرج (vulva) وصل می کند. به دلیل حساسیت بالای این روش، نیاز است اطمینان حاصل کنید که پزشکتان در انجام این روش تبحر لازم داشته باشد.

کولپوسکوپی کاربردهای گسترده‌ در تشخیص و ارزیابی مشکلات مختلف دستگاه تناسلی زنان دارد. در زیر به برخی از مهم ‌ترین کاربردهای کولپوسکوپی اشاره خواهیم داشت:

• تشخیص سلول ‌های غیرطبیعی: اگر نتایج پاپ اسمیر نشان‌ دهنده سلول‌ های غیرطبیعی باشد، کولپوسکوپی برای بررسی دقیق‌تر این سلول ‌ها استفاده می‌شود تا نوع و میزان خطر آن ها مشخص شود.
• بررسی علائم سرطان دهانه رحم: کولپوسکوپی برای شناسایی علائم اولیه سرطان دهانه رحم و سایر تغییرات پیش‌سرطانی استفاده می‌شود و به پزشک امکان می‌دهد در مراحل اولیه اقدام به درمان کند.
• ارزیابی زگیل تناسلی: کولپوسکوپی به پزشک کمک می‌کند تا زگیل ‌های تناسلی ناشی از ویروس پاپیلومای انسانی  را تشخیص دهد و در مورد درمان یا کنترل آن ها تصمیم بگیرد.
• تشخیص عفونت‌ها و التهاب ‌ها: کولپوسکوپی به شناسایی عفونت ‌ها، التهاب‌ ها و سایر مشکلات ناحیه تناسلی کمک می‌کند که در آزمایشات معمول پاپ اسمیر مشخص نمی‌شوند.
• بررسی خونریزی‌های غیرطبیعی:  کولپوسکوپی در مواردی که خونریزی غیرطبیعی رحم یا واژن وجود دارد، به تشخیص علت این خونریزی کمک می‌کند.
• راهنمایی برای انجام بیوپسی دقیق: در صورت نیاز به نمونه ‌برداری از دهانه رحم یا بافت‌ های اطراف، کولپوسکوپی به پزشک کمک می‌کند تا دقیقاً از ناحیه مشکوک نمونه‌ برداری کند.
• پیگیری و ارزیابی نتایج درمان: در بیمارانی که تحت درمان برای ضایعات پیش‌ سرطانی یا سایر مشکلات دهانه رحم قرار گرفته ‌اند، کولپوسکوپی برای ارزیابی اثربخشی درمان و اطمینان از عدم بازگشت بیماری مفید است.

علت انجام کولپوسکوپی چیست؟

• نتایج غیرطبیعی پاپ اسمیر
• شک به تغییرات پیش‌سرطانی یا سرطان دهانه رحم
• شناسایی زگیل تناسلی و عفونت
• خونریزی غیرطبیعی واژینال
• پیگیری درمان ضایعات دهانه رحم
• مشاهده ناهنجاری ‌های دیگر در دستگاه تناسلی

اقدامات قبل از کولپوسکوپی

رعایت نکات آمادگی برای کولپوسکوپی بسیار مهم است و لازم است تا اقداماتی انجام شود که عبارتند از:

• پزشک توضیحاتی راجع به این روش به بیمار داده و بیمار می تواند سوالات خود را از پزشک بپرسد.
• ممکن است نیاز به امضای برگه رضایت نامه برای انجام این روش باشد. برگه رضایت نامه را به دقت بخوانید و در صورتی که موردی ابهام آمیز وجود دارد، بپرسید.
• به طور کلی نیازی به آمادگی های خاصی مانند استفاده از آرام بخش و نخوردن غذا برای مدت طولانی نیست. در صورتی که بایوپسی تحت بیهوشی کامل صورت گیرد، ممکن است نیاز به نخوردن غذا از ساعاتی مشخص قبل از آزمایش باشد.
• در صورتی که باردارید یا مشکوک به بارداری می باشید پزشک را در جریان بگذارید.
• در صورتی که به موارد خاصی مثل لاتکس، چسب، ید، و یا داروهای بیهوشی حساسیت دارید، پزشک را در جریان بگذارید.
• تمامی داروهایی که مصرف می کنید (تجویزی یا بدون نسخه) و حتی داروهای گیاهی را به پزشک اطلاع دهید.
• این روش در زمان های غیر از قاعدگی صورت می گیرد.
• از 24 ساعت قبل از این روش، از دوش گرفتن، مقاربت جنسی، داروهای واژنی و تامپون خودداری کنید.
• در صورتی که به دارو هایی نظیر استامینوفن و … حساسیت ندارید، احتمالاً پزشکتان یک ساعت قبل از این عمل، برای پیشگیری از درد به شما مسکن تجویز می کند. آسپیرین و ایبوپروفن نیز مورد استفاده قرار می گیرند ولی به دلیل خاصیت رقیق کنندگی خون، موجب افزایش خونریزی می شوند.
• در صورت داشتن شرایط خاص احتمالاً موارد مراقبتی دیگری به بیمار گوشزد می شود.

کولپوسکوپی چگونه انجام می شود؟

کولپوسکوپی در محیط کلینیک و بدون نیاز به بیهوشی انجام می‌شود. در این روش، ار بیمار خواسته می شود که لباس زیر خود را در آورده و در میز یا همان تخت آزمایش دراز بکشد و پاهای خود را در جایگاه مناسب قرار دهد. این روش نهایتاً تا 30 دقیقه طول می کشد.
بیمار روی تخت معاینه به‌ صورت خوابیده قرار می‌گیرد و پزشک با استفاده از اسپکولوم، دهانه رحم را به آرامی باز می‌کند تا به آن دسترسی پیدا کند. سپس دستگاه کولپوسکوپ، در نزدیکی واژن قرار داده می‌شود تا پزشک بتواند ناحیه دهانه رحم و بافت‌ های اطراف را با دقت بیشتری مشاهده کند. پزشک واژن و دهانه رحم را با لنز بزرگنمایی مشاهده می کند. دستیار پزشک در صورت لزوم از محلول سالین ( آب و نمک) برای مرطوب کردن سطح واژن استفاده می کند. این محلول عموماً احساس خنکی ایجاد می کند.
معمولاً برای شناسایی بهتر نواحی غیرطبیعی، از محلول ‌های خاصی مانند اسید استیک استفاده می‌شود که باعث تغییر رنگ سلول‌ های غیرطبیعی می‌شود. اگر پزشک ناحیه ‌ای مشکوک مشاهده کند، نمونه ‌برداری از آن قسمت انجام می‌دهد تا برای بررسی‌ های بیشتر به آزمایشگاه ارسال شود. این فرآیند معمولاً حدود ۲۰ دقیقه طول می‌کشد و بیمار بلافاصله بعد از آن به فعالیت‌ های روزمره بازمی‌گردد. برای دیدن مناطق خاصی در رحم مانند دهانه رحم نیاز به محلول های خاصی می باشد. محلول ایودین در بیشتر موارد استفاده شده که احساس خنکی ایجاد می کند و صدمه ای وارد نمی کند.

سریعاً بعد از معاینه، دهانه رحم با استیک اسید شستشو داده می شود که باز احساس خنکی ایجاد می کند. این اسید محل را نمی سوزاند و محیط را برای معاینه مجدد توسط پزشک و انجام بایوپسی آماده می کند. در صورتی که هرگونه ظاهر غیر طبیعی ای مشاهده شود، پزشک بایوپسی (گرفتن نمونه از بافت مورد نظر ) انجام خواهد داد. بیمار ممکن است با احساس نیشگون یا درد برای مدت زمانی روبرو شود. هر نمونه ای که گرفته می شود برای انجام آزمایشات مربوطه زیر میکروسکوپ، به محیط آزمایشگاهی فرستاده می شود. پزشک نکات مهم و مراقبت های بعد از کولپوسکوپی را به بیمار توضیح خواهد داد.

چه زمانی جهت کولپوسکوپی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورتی که پزشک مشکل یا سلول های غیر طبیعی را در آزمایشات لگنی و یا تست پاپ اسمیر مشاهده کند، این روش را پیشنهاد می دهد.
پزشک با مشاهده کولپوسکوپ، تغییرات مشخصی را در دهانه رحم و بافت واژن تشخیص می دهد. این موارد شامل رگ های خونی، ساختار بافت ، رنگ و الگوی ناحیه غیر طبیعی می باشند. پزشک می تواند سلول هایی که سرطانی نبوده ولی آماده سرطانی شدن هستند (به بیان دیگر پیش سرطانی هستند) را تشخیص دهد. این سلول ها جزو اولین نشانه های سرطان بوده که سال ها بعد پیش رفت می کنند.
در صورتی که پزشک بافت غیر طبیعی را مشاهده کند، قسمت کوچکی از بافت را نمونه گرفته و برای مطالعات بعدی به آزمایشگاه می فرستد. همچنین از بافت داخلی دهانه رحم نیز نمونه گرفته می شود.

در صورت مشاهده موارد زیر به پزشک مراجعه کنید:
– در صورتی که خونریزی سخت و زیاد (استفاده بیشتر از 1 پد ظرف 2 تا 3 ساعت) را تجربه کرده و یا خونریزی بیشتر از 5 روز به طول انجامد.
– در صورتی که تب پیش رونده ای را تجربه کرده و یا ترشحات ناحیه واژینال نگران کننده شود.
– در صورتی که درد های شکمی و لگنی افزایش یافته و 24 ساعت بیشتر به طول انجامد.
با کولپوسکوپی، موارد اورژانسی مشاهده نشده و مراقبت های پیچیده ای نیاز نیست و مشکلات و خطرات بسیار نادر است. در صورتی که درد بسیار سختی را تجربه کرده و یا درد های لگنی و سرگیجه و خونریزی زیاد و یا تب دارید، به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کرده و توسط پزشک معاینه شوید.
– خونریزی
– پولیپ (غدد خوش خیم و غیر سرطانی)
– زگیل ناحیه تناسلی، که عفونت از طریق آلودگی به ویروس پاپیلوما (HPV) را نشان می دهد. این ویروس خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم را به شدت افزایش می دهد.
– دی اتیل ستیل بسترول (DES): در زنانی که مادرانشان هنگام بارداری آنها، DES انجام داده باشد، احتمال ابتلا به سرطان ارگان های تناسلی بسیار زیاد است. بهتر است که حتماً برای پیشگیری و تشخیص زود هنگام این سرطان، از کولپوسکوپی بهره گرفت.
پزشک همچنین ممکن است دلایل مختلف دیگری برای تجویز کولپوسکوپی داشته باشد.

سوالات متداول

کولپوسکوپی خطر دارد؟
 کولپوسکوپی یک روش جهت مشاهده و تشخیص بیماری در سطح ناحیه ژنیتال زنان (مثل دهانه رحم، واژن، فرج)، توسط یک منبع نوری و میکروسکوپ می باشد و یک روش ایمن و غیر تهاجمی است. اگرچه عوارض آن بسیار نادر است، که این عوارض شامل خونریزی خفیف یا عفونت می‌باشد.

کولپوسکوپی به آمادگی خاصی نیاز دارد؟
 توصیه می‌شود که از حدود ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از انجام کولپوسکوپی از انجام رابطه جنسی، استفاده از تامپون یا دوش واژینال خودداری کنید تا نتایج دقیق ‌تری به دست آید.

بعد از کولپوسکوپی، خونریزی طبیعی است؟
 پس از انجام کولپوسکوپی یا بیوپسی، خونریزی خفیف یا لکه ‌بینی وجود دارد که معمولاً طی چند روز بهبود می‌یابد. در صورت ادامه دار بودن خونریزی این موضوع را با پزشک در میان بگذارید.

آیا کولپوسکوپی در دوران بارداری انجام می شود؟

در صورتی که این تست در دوران بارداری انجام شود، احتمال مشاهده علائم و عوارض گفته شده وجود دارد. اما نکته ای که وجود دارد این است که این تست تاثیری بر روی بارداری نمی گذارد و انجام همزمان آن با بیوپسی، احتمال سقط جنین را افزایش نمی دهد.
دو اقدام مرتبط با کولپوسکوپی که نباید در دوران بارداری انجام شوند، عبارتند از:
– برداشت بافت و نمونه از داخل دهانه رحم
– بیوپسی از گردن رحم که با بیهوشی انجام می شود و در این تست، احتمال سقط جنین بسیار بالاست
در صورتی که تست پاپ اسمیر در دوران بارداری نتایج غیر طبیعی را نشان دهد، انجام کولپوسکوپی از سوی پزشک تجویز می شود. انجام این تست در دوران بارداری، کاملا ایمن است و هیچ گونه خطری را برای جنین به همراه ندارد و توصیه می شود در نیمه اول بارداری انجام شود.

هزینه کولپوسکوپی چقدر است؟

با توجه به پیچیدگی و حساسیت و قطعیت این روش و نیاز به تبحر پزشک در این روش، هزینه آن به نسبت سایر روش های قدیمی کمی بالاتر می باشد. با این حال با توجه به بیمه درمانی و مرکز درمانی هزینه ها متفاوت است.

نتیجه گیری

کولپوسکوپی یک روش موثر و ایمن برای تشخیص مشکلات دهانه رحم و ناحیه تناسلی است که نقش مهمی در شناسایی زودهنگام تغییرات پیش‌ سرطانی و سایر ناهنجاری ‌ها خواهد داشت. این روش به پزشکان کمک می‌کند تا با دقت بیشتری مشکلات احتمالی را شناسایی کرده و درمان‌ های مناسب را به‌ موقع آغاز کنند. اگر پزشک به شما کولپوسکوپی را توصیه کرده است، نگران نباشید؛ این فرآیند سریع و کم ‌درد است و به حفظ سلامت و آرامش خاطر شما کمک می‌کند.